Auteursrecht en citaatrecht in kritiek via video’s

Door: Ingrid Woudwijk

De workshop videokritiek werd gegeven door Kasper Jansen, vooral bekend van De Snijtafel. Dit deed hij eerst in samenwerking met Michiel Lieuwman, en nu met wisselende gasten. De Snijtafel is een vorm van kritiek in video. In de video’s bespreekt Jansen, samen met een gast verschillende media. In de eerste video’s werden liedteksten besproken, waaronder ‘Het land van’ van Lange Frans en Baas B, ‘Brabant’ van Guus Meeuwis en het Koningslied. Daarna werden fragmenten van televisieprogramma’s zoals De Wereld Draait Door of Koefnoen vaker het onderwerp. In de nieuwste video’s bespreekt Jansen de Voetnoten van Arnon Grunberg in de Volkskrant.

27167950472_361ebe7e38_k

Een belangrijk thema in de workshop was waarom je kritiek in een videovorm zou willen maken, en niet ‘gewoon’ een tekst schrijven. Er zijn verschillende redenen te noemen waarom je een video zou maken. Met een video is het bijvoorbeeld makkelijk om online een publiek te vinden door de filmpjes te uploaden op YouTube. Daarnaast zijn mensen sneller geneigd een filmpje te kijken dan een tekst te lezen, omdat er zelf niks voor hoeven te doen.

De video vorm leent zich goed voor het bekritiseren van audiovisuele materiaal omdat het zo makkelijker is het origineel te citeren. In een tekst kan je de beelden beschrijven, maar dit is heel anders dan de beelden echt laten zien. Een belangrijke kanttekening hierbij is echter het auteursrecht. In Nederland bestaat ook het citaatrecht om kritische bespreking mogelijk te maken, waardoor er vaak geen juridische consequenties zijn. Door de internationale context op YouTube wordt er volgens Jansen echter heel krampachtig gedaan over het citeren van video of muziek. Dit is een groot verschil ten opzichte van tekstueel citeren. YouTube is erg streng op het gebruiken van (fragmenten van) video’s waarop auteursrecht zit en blokkeert video’s die dit auteursrecht schenden automatisch.

En dan de vorm. Heb je meer vrijheid wat betreft lengte met video dan met tekst? Of is een lange tekst beter dan een lange video? Het lezen van een boek duurt langer dan de meeste films en bij het lezen van een boek kan je je eigen tempo bepalen, een boek lees je vaak niet in één keer. Je hebt zelf weinig invloed op het tempo van een film, en een film wordt vaak in één keer uitgekeken. Daarnaast moet je ook rekening houden met het feit dat een film maken vaak tijdrovender en duurder is.

Volgens Jansen dicteert het onderwerp de vorm. Als je een video over een speelfilm wil maken kan dat op verschillende manieren. Je zou zelf voor de camera kunnen zitten en gaan vertellen. Dit is redelijk simpel en kan erg effectief zijn. Het kan echter ook heel ineffectief zijn bij mensen die niet erg welbespraakt zijn. Daarnaast moet je er ook rekening mee houden dat je zelf de hele tijd in beeld bent. Als voorbeeld besproken we of dit format het juiste is in het filmpje Dumbing Down University: dit is redelijk in your face en we worden recht aangestaard door Pat Condell. Een andere manier is door audiocommentaar te geven en de video zelf te laten zien. Hiervoor hoef je zelf geen video op te nemen en kan je je tekst voorlezen. Hierbij heb je wel weer te maken met het auteursrecht. Een voorbeeld wat Jansen hierbij liet zien is Every Frame A Painting. The Nerdwriter, die eerder op de dag aan bod kwam is hier ook een goed voorbeeld van. Maatschappelijke verschijnselen worden ook vaak aan de hand van een animatie bekritiseerd. Een voorbeeld is Grade A Under A, waarbij de kritiek wordt besproken aan de hand van simpele illustraties. Er zijn dus heel veel verschillende vormen van videokritiek en het belangrijkste is dat de vorm aansluit bij het onderwerp.

Tags: , ,

Share