Technologische experimenten in de kunstkritiek

Door: Jennifer Veldman

Na de presentatie van Hadjar Benmiloud werd het tijd voor een panel over technologische toekomstdromen in kunstkritiek. Het panel werd ingeleid door een korte film over de robot Jim, gemaakt door Merijn Bolink en Marc van Dijk, die ondanks zijn (?) simpele stick figure lichaam toch erg menselijk wordt. Bijvoorbeeld wanneer hij zijn eerste selfie maakt of wanneer hij eigenschappen van een peuter toegeschreven krijgt. Jim reageert na het zien van een beeld met 1 woord, en leert de wereld zo steeds een beetje beter kennen.

Still uit video van Merijn Bolink en Marc van Dijk

Still uit video van Merijn Bolink en Marc van Dijk

Nadat Jim was voorgesteld aan het publiek werd het tijd voor de (volwassen) leden van het panel die diverse achtergronden in de kunstkritiek meebrachten. Ruurd Mulder is als onderzoeker bij Lectoraat Crossmedia van de Hogeschool van Amsterdam vooral gericht op beeldherkenningstheorie. Lisa-Maria van Klaveren (psychofysiologe) doet onderzoek naar de fysieke reacties van toeschouwers van kunst en richt zich op het vinden van een nieuwe vorm van kunstbeleving. Hierbij schenkt zij veel aandacht aan de ethische moraal van dataverzameling en de menselijke subjectiviteit in dataverzameling. Het derde panellid Anna Kruyswijk (kunsthistorica) heeft de Art Collecter Reset Mod gemaakt, een programma dat kunstwaardering automatiseert. Zij reduceert hiermee het menselijke in kunstbeschouwing tot cijfers en voorspelbaarheid.

27231494136_af827262c9_k

 

Het eerste onderwerp dat ter sprake kwam was het toekomstbeeld van de kunsthistoricus. Volgens Ruurd Mulder is dit stevig onderhevig aan technologie. Technologische ontwikkelingen zullen volgens Ruurd in de komende 10 jaar ingrijpende sociaal-culturele gevolgen hebben. Ook in de kunst nemen nieuwe technologieën en robots toe waardoor de rol van de kunstcriticus onder druk zal komen te staan.

Anna Kruyswijk ziet de kunstkoper ook als kunstcriticus. Zij komt veel in aanraking met curatoren en vindt dat het wel of niet kopen van een kunstwerk een vorm van kritiek is. Het programma dat zij samen met Machteld Stoops heeft gebouwd ondersteunt de gebruiker in zijn of haar kunstwaardering en, uiteindelijk, met de keuze om een kunstwerk wel of niet te kopen. Volgens Anna wordt iemand niet ‘verliefd’ op een kunstwerk, maar gaat het om een samenkomst van omstandigheden – en deze omstandigheden kunnen berekend worden. Zo simuleert en automatiseert het programma kunstkritiek. Volgens Anna heeft kunstkritiek een toekomst waarin zij volledig in cijfers zal worden gevangen. Een belangrijke stap hierbij is het verbinden van verschillende kunstkritische platforms en sensoren op kunstbeurzen.

Ondanks dat Lisa-Maria van Klaveren ook (fysieke) kunstwaardering in cijfers probeert te vangen doet zij dit niet om kunstwaardering te ontnemen van menselijke emotie. In haar project wordt de lichamelijke reactie van een toeschouwer in opgenomen en direct teruggekoppeld naar de toeschouwer. Haar doel is de toeschouwer bewust te maken van zijn of haar fysieke reactie op een kunstwerk om opnieuw in gesprek te kunnen gaan met het kunstwerk of een andere toeschouwer. Lisa-Maria benadrukt dat er strikte ethische voorwaarden aan het verbinden van datasets moeten worden verbonden. Daarbij komt nog dat er altijd moet worden getwijfeld aan de objectiviteit van cijfers. Deze cijfers komen namelijk voort uit een subjectieve, menselijke keuze tussen verschillende methodes en technieken. Vervolgens is de interpretatie van deze cijfers opnieuw een kwestie van subjectiviteit.

Uit de discussie van het panel werd duidelijk dat we afstevenen op een toekomst van kunstkritiek waarin technologie een belangrijke rol gaat spelen. Voor de één betekent dit een automatisering van kunstwaardering, voor de ander juist niet veel meer dan een technologische ondersteuning ervan.

Share